-
Aile Anayasası ile Aileler ve Aile Şirketleri Kurumsallaşıyor
Refah seviyesi yüksek ülkeler, tarihsel ve kültürel bakımdan birbirlerinden farklı olsalar da söz konusu kurumsallaşma, yani "sistem olma" becerisi olduğunda ortak bir paydada buluşurlar. Bu toplumların yalnızca ticari hayatlarında değil; düşünce, tutum ve davranış kalıplarında da kural, disiplin ve düzen anlayışının yerleşmiş olduğu görülür. Endüstriyel yapıları ve işgücü dinamikleri birbirinden farklı olsa da Kıta Avrupası ile Japon sanayileşmesi, kurumsal yapıların varlığı ve işlerliği bakımından büyük benzerlikler taşır. Bu durum; eğitimde, üretimde, ticarette, iletişimde ve teknolojide çağı yakalamak ve bu kazanımı nesiller boyu sürdürebilmekle doğrudan ilgilidir.
Ülkemize baktığımızda ise henüz aynı noktada olduğumuzu söylemek zordur. Gelişmiş ekonomilerin sosyal, kültürel ve endüstriyel dönüşümlerini tamamlamış olmalarına karşın, Türkiye iş dünyasında kurumsallaşma kültürünü tabana yayma konusunda hâlâ kat etmemiz gereken ciddi bir mesafe bulunmaktadır. Üretimden ticarete, iletişimden teknolojiye uzanan bu yapısal eksiklik, işletmelerimizde domino etkisi yaratarak kuşaklar arası sürdürülebilirliği tehdit eden ağır sorunları beraberinde getirmektedir.
Bununla birlikte, ülkemizde sınırlı da olsa geleceğe dair umut veren yapısal adımlar atılmaktadır. Özellikle Ticaret Bakanlığı, KOSGEB, Kalkınma Ajansları, Avrupa Birliği ve uluslararası fon destekli teknik yardım programları ile Ticaret Bakanlığı koordinesinde işbirliği kuruluşları öncülüğünde yürütülen Uluslararası Rekabetçiliğin Geliştirilmesi (UR-GE) projelerinin; makine, tesis ve dış pazar yatırımlarını şirketlerin mevcut durum ve ihtiyaç analizi, kurumsallaşma, eğitim ve nitelikli yönetim danışmanlığı hizmeti almalarına bağlaması sahada çok kıymetli sonuçlar üretmektedir. Bizzat proje uzmanı ve yönetim danışmanı olarak görev aldığım; Doğu Anadolu’da KOBİ’lerin kurumsal altyapısını güçlendirmeyi hedefleyen TRB2 Bölgesinde “Ortak Kullanım Atölyeleri Kurulması” Teknik Yardım Projesi, proje koordinatörü olarak görev aldığım uluslararası kurumsal kapasite gelişimini odağına alan Sürdürülebilir Katı Atık Yönetimi Projesi ve bakanlık ile kalkınma ajanslarının makine-tesis desteklerini kurumsallaşma şartına bağladığı kapsamda farklı organize sanayi bölgelerindeki pek çok aile şirketinde yürüttüğümüz “Aile Anayasamız ile Kurumsallaşıyoruz” gibi saha çalışmaları bana şunu net biçimde göstermiştir: Bu yönlendirmeler sayesinde güçlü sermayeye ve devasa üretim parkurlarına sahip pek çok aile şirketi ilk kez sistematik bir mevcut durum analizi ve kurumsal dönüşüm masasına oturma fırsatı bulmaktadır. Başlangıçta teşvik veya küme projesi kapsamında yönetim danışmanlığıyla tanışan pek çok aile şirketinin, ihtiyaç analizinden başlayan bu sürecin işletmelerinde yarattığı somut verimlilik ve rekabet artışı sonrasında dönüşüm yolculuğunu kendi iradeleriyle kalıcı olarak sürdürdüğüne sahada bizzat tanıklık ediyorum.
KOBİ ve BOBİ ölçeğindeki işletmelerde edindiğim bu saha gözlemleri ve aile şirketleriyle yürüttüğüm kurumsal dönüşüm projeleri bana tek bir gerçeği net biçimde göstermiştir: Aile Anayasası ile başlayan kurumsallaşma sürecinin başarıya ulaşması, Yönetim Danışmanlığı Şirketi, Yönetim Danışmanı ve Danışan (Aile ve Kurum) üçlüsü arasında kurulacak sağlıklı sinerjiye bağlıdır. Bu üç aktörün her biri kendi rolünün bilincinde olduğunda, ortaya hem şirketi hem de aileyi geleceğe taşıyan kalıcı bir değer çıkar.
1. Yönetim Danışmanlığı Şirketi Boyutu
Bir yönetim danışmanlığı şirketi, danışanına tam, doğru ve etkili bir dönüşüm rehberliği sunabilmek için derin uzmanlık ve saha tecrübesine sahip olmalıdır. Karmaşık aile ve şirket sorunlarına yalın çözümler üretebilmeli, yüksek iletişim becerisiyle hareket etmeli ve her koşulda etik ilkelere bağlı kalarak güven inşa etmelidir. Ayrıca, danışmanlık şirketinin hem ulusal kamu otoriteleri hem de uluslararası saygın mesleki akreditasyon kuruluşları tarafından tanınmış ve onaylanmış olması, hizmet kalitesinin en önemli güvencesidir.
Nitelikli bir yönetim danışmanlığı şirketinin temel yapı taşları şunlardır:
• Nitelikli Uzmanlık ve Bilgi Birikimi: Farklı sektörlerde ve iş modellerinde derin bilgi birikimine sahip olunmalı; pazarın gerçeklerine ve sektörel trendlere uygun stratejiler geliştirilmelidir.
• Çözüm Odaklı Analitik Yaklaşım: Danışan kurumun sorunları varsayımlarla değil, sahadan toplanan ve karşılıklı mutabakatla kesinleştirilen verilerle analiz edilerek somut çözümlere dönüştürülmelidir.
• Yüksek İletişim Becerisi: Kurulacak sistemin yol haritası ve sağlayacağı kazanımlar, hem aile bireylerine hem de profesyonel kadrolara açık, anlaşılır ve ikna edici biçimde aktarılmalıdır.
• İş Birliği ve Ekip Uyumu: Dönüşüm projelerinin başarısı, öncelikle danışman ekibinin kendi içindeki uyumuna, ardından da danışan şirketin ekipleriyle kuracağı sağlıklı koordinasyona bağlıdır.
• Yenilikçi ve Özgün Çözüm Pratiği: İhtiyacı beklentiyle harmanlayan; bilime, ticari teamüllere ve mevzuata uygun, uygulanabilir çözümler üretilmelidir.
• Etik Değerlere Uyum ve Gizlilik: Aile mahremiyetine ve ticari sırlara azami saygı gösterilmeli; elde edilen tüm veriler yalnızca kurumun gelişimi ve kurumsallaşması amacıyla kullanılmalıdır.
2. Yönetim Danışmanı Boyutu
Yönetim danışmanı; sahip olduğu saha deneyimi, akademik birikim ve analitik bakış açısıyla danışanına yol göstermeli, işletmenin kendine özgü sorunlarına gerçekçi ve uygulanabilir çözümler üretmelidir. İş dünyasının dinamikleri hızla değiştiği için danışman da zamanın ruhunu doğru okumalı, öğrenme ve kendini yenileme yolculuğunu asla bırakmamalıdır.
Günümüzde yönetim danışmanlığının gelecek perspektifini; hibrit çalışma modelleri, üst yönetimin aktif katılımı, stratejik iş birlikleri, yetenek yönetimi, ESG (Çevre, Sosyal Sorumluluk ve Yönetişim) standartları, dikey uzmanlaşma, dijitalleşme ve yapay zeka gibi küresel başlıklar şekillendirmektedir. Mesleki gelişim süreçleri, ulusal ve uluslararası meslek örgütlerinin bilgi birikimi ve saha araştırmaları aracılığıyla bu küresel eğilimleri yakından takip etmek; danışanlarımıza zamanın ruhuna uygun, doğru ve etkili rehberlik sunabilmemizin temel şartıdır.
Ancak dünyadaki başarılı yönetim kavram ve uygulamalarını sahaya taşırken son derece dikkatli olmamız gerekir. Başka bir kültürde veya küresel bir şirkette mükemmel sonuç veren bir yönetim modelini, bu toprakların gerçeklikleriyle harmanlamadan kopyalamaya çalışmak ciddi hayal kırıklıkları yaratır. Hatta kurumsallaşma basamaklarını çoktan tırmanmış büyük holdinglerde işleyen bir sistemi, henüz kurucuya bağımlı yaşayan bir Anadolu aile şirketine şablon olarak uyguladığınızda bile aynı başarısızlıkla karşılaşılır.
Gerek uluslararası şirketlerin Türkiye operasyonlarındaki yöneticilik kariyerimde, gerek Türkiye’deki aile şirketlerindeki yöneticilik, bağımsız yönetim kurulu üyeliği görevlerimde ve gerekse girişimci ve yönetim danışmanı kimliğimle yürüttüğüm projelerde benimsediğim temel ilke "terzi usulü" çalışmaktır. Batının bilimsel ve kanıtlanmış yöntemlerini mutlaka kullanmalıyız; ancak bunları özüne sadık kalarak hizmet verdiğimiz aile şirketinin kültürüne, ölçeğine ve insan dokusuna uyarlamalıyız. Şablon yaklaşımlar yerine ihtiyacı beklentiyle buluşturan bu yaklaşıma "Özgün Yönetim Danışmanlığı" diyorum. Elbette her şirkete özel sistem kurmak zaman alır, sabır ve emek ister; ancak önyargısız, yüzeysel çalışmalardan uzak ve titiz bir işçilikle kalıcı katma değer yaratılabilir. Otuz beş yıla yaklaşan iş hayatımda gördüğüm en temel başarı sırrı, üstlenilen her işi büyük ya da küçük demeden tam, doğru ve etkili yapmaktır. İşte bu disiplin, bizi "Etkili Yönetim Danışmanlığı" noktasına taşır.
3. Danışan (Aile ve Şirket) Boyutu
Kurumsallaşma denkleminde meselenin bir diğer kritik ayağı da hizmeti alan danışan kurumdur. Sahadaki gözlemlerim, ülkemizde pek çok şirket sahibinin yönetim danışmanlığının kapsamını, bu hizmetten nasıl faydalanacağını ve mesleki standartları henüz yeterince tanımadığını göstermektedir.
Aile şirketlerinin danışmanlık hizmeti alırken en sık düştüğü temel hataları şu başlıklar altında toplayabilirim:
1. İhtiyaç ve Beklentiyi Netleştirememek: Şirketin gerçek sorununu ve kurumsallaşmadan beklentisini tam olarak tanımlayamamak.
2. Sadece Maliyet Odaklı Yaklaşmak: Danışmanlığı stratejik bir gelecek yatırımı olarak değil, sıradan bir satın alma kalemi gibi görüp niteliğinden ziyade yalnızca bütçesine odaklanmak.
3. Kısa Sürede Mucize Beklemek: On yıllar içinde birikmiş yapısal ve duygusal sorunların birkaç hafta içinde sihirli bir dokunuşla çözülmesini beklemek.
4. Tek Projeye Her Şeyi Sığdırmaya Çalışmak: Birbiriyle doğrudan ilişkili olmayan ve ayrı uzmanlık gerektiren pek çok dönüşüm başlığını tek bir paket içinde eritmeye çalışmak.
5. Stratejik Katkıyı Görememek: Alınacak sistem kurulumu hizmetinin şirketin piyasa değerine ve sürdürülebilirliğine sağlayacağı uzun vadeli katkıyı yeterince kavrayamamak.
6. Sorumluluğu Tamamen Danışmana Yıkmak: Kurumsallaşmayı dışarıdan satın alınacak hazır bir ürün gibi görüp, uygulama aşamasında aile ve yönetim ekibi olarak sorumluluk almamak.
7. İç Proje Ekibi Kuramamak: Dönüşüm sürecini içeride sahiplenecek ve danışmanla birlikte yürütecek yetkinlikte bir iç ekip oluşturmamak.
Bu noktada, Yönetim Danışmanları Derneği (YDD) Akademi bünyesinde yürütülen ISO 20700:2017 Yönetim Danışmanlığı Hizmet Rehberi çalışmaları son derece yol göstericidir. Uluslararası Yönetim Danışmanlığı Enstitüleri Konseyi (ICMCI / CMC-Global) ile Uluslararası Standartlar Örgütü (ISO) iş birliğinde geliştirilen ISO 20700:2017 standartlarının hem danışmanlar hem de hizmet alan aile şirketleri nezdinde yaygınlaşması, sahada yaşanan bu beklenti ve uygulama hatalarının önüne geçecektir.
Öte yandan, terzi usulü ve özgün hizmet yaklaşımının danışmanlar tarafından da yanlış yorumlanmaması gerekir. İşletmenin ölçeğini küçük görerek hizmetin kalitesinden ödün vermek, özellikle Anadolu işletmelerine yönelik önyargılarla süreci yüzeysel geçiştirmek kabul edilemez. Bu şekilde başarısız olunmuş projeleri yapılan davet ile alıp tamamladığım ve de kendi proje koordinatörlüğümde bu yaklaşımda meslektaşları deneyimlediğim için bu konuyu üzülerek ifade ediyorum. İşletmenin büyüklüğü ne olursa olsun, sunulan hizmet özünden koparılmadan tam, doğru ve etkili biçimde verilmelidir.
Sonuç: Ortak Akıl ve Kurumsal Gelecek
Müreffeh bir ekonomi ve güçlü bir iş dünyası inşa etmek; kamu kurumlarının, sivil toplum kuruluşlarının, danışmanların ve iş insanlarının ortak sorumluluğudur. Yaşam boyu öğrenme ve sahadaki deneyimleri paylaşma kültürü, yönetim danışmanlığı mesleğinin temel taşıdır. Mesleğimizin uluslararası CMC® ve ISO 20700:2017 standartları ile etik ilkeler çerçevesinde gelişmesi, doğrudan işletmelerimizin verimliliğine ve ülkemizin refahına yapılan bir yatırımdır.
Bilgiye, bilime ve gerçek saha deneyimine değer veren; kurumsallaşmayı bir lüks değil, varoluşsal bir zorunluluk olarak gören aile şirketlerinin sayısı arttıkça, Aile Anayasası da kâğıt üzerindeki bir metin olmaktan çıkıp nesilleri birbirine bağlayan gerçek bir yaşam kültürüne dönüşecektir. Doğru kurgulanmış bir Aile Anayasası ve bu süreci ehil ellerle yöneten bir danışmanlık ortaklığıyla, hem aileler hem de aile şirketleri geleceğe güvenle kurumsallaşmaktadır.
Sorumluluğunun bilincinde olarak iş dünyasının dönüşüm ihtiyaçlarına yanıt veren, işletmelerimizin kurumsallaşmasına rehberlik ederek daha rekabetçi ve müreffeh bir toplumun inşasına katkıda bulunan tüm yönetim danışmanı meslektaşlarımı kutluyor ve onlarla gurur duyuyorum.
Dünya Danışmanlar Günümüz ve bizler açısından Yönetim Danışmanları Günümüz kutlu olsun!
Dr. Mehmet ERGİN (CMC®)
Kurucu & Yönetici | FMA Akademi
Aile Şirketleri Dönüşüm Danışmanı & Veliaht Mentörü
Yönetim Danışmanı (Certified Management Consultant - CMC) | İşletme Yönetimi Doktoru (PhD)
www.fmaakademi.org | mehmet.ergin@fmaakademi.org
Adana | Mersin | İstanbul
Yayın Tarihi: 16.06.2023
